„Hópmálsókn“ - Verjum rétt – hrindum órétti!
Lögmenn Laugardal ehf. hafa ákveðið að taka upp hanskann fyrir lántakendur á Íslandi og láta reyna á fjölmörg álitaefni varðandi réttarstöðu þeirra, við þær dæmalausu aðstæður sem því miður hafa skapast í kjölfar banka- og efnahagshruns.
Hluti af þeim álitaefnum snýr m.a. að eftirfarandi spurningum (ath. ekki tæmandi talið):
- Árið 2001 voru sett lög á Alþingi nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, en þau fjalla m.a. um lán í íslenslum krónum og með hvaða hætti þau verða verðtryggð. Í 13. gr. þeirra laga segir „að ákvæðin gildi um skuldbindingar sem varða sparifé og lánsfé í íslenskum krónum þar sem skuldari lofar að greiða peninga og þar sem umsamið eða áskilið er að greiðslurnar skuli verðtryggðar. Með verðtryggingu sé átt við breytingu í hlutfalli við innlenda verðvísitölu. Um heimildir til verðtryggingar fer samkvæmt 14. gr. nema lög kveði á um annað.“ Í 14. gr. sömu laga er svo haldið áfram en þar segir „að heimilt sé að verðtryggja sparifé og lánsfé samkvæmt áðurnefndri 13. gr. sé grundvöllur verðtryggingar vísitala neysluverð sem Hagstofa Íslands reiknar samkvæmt lögum sem um vísitöluna gilda og birtir eru mánaðarlega í Lögbirtingarblaði.“ (undirstrikun okkar). Í almennum athugasemdum í greinargerð sem fylgdi frumvarpi til nefndra laga segir ennfremur; „heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla eru felldar niður“. Þá segir einnig í athugasemdum við 13. og 14. gr. laganna að lagt sé til að „heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla verði felldar niður.“ Að lokum segir á sama stað; „samkvæmt 13. og 1. mgr. 14. gr. frumvarpsins verður ekki heimilt að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Er talið rétt að taka af allan vafa þar að lútandi“.(undirstrikun okkar).
Við teljum að ekki sé hægt að álykta á annan veg en að hin svokölluðu „myntkörfulán“ eða „gengistryggð lán“ verði talin lán í íslenskum krónum í skilningi ofangreindra lagaákvæða. Í flestum lánasamningum er höfuðstólsfjárhæðin tilgreind í íslenskum krónum, lánið er greitt út í íslenskum krónum, greiðsluáætlun skuldara er gerð í íslenskum krónum og gert er ráð fyrir endurgreiðslu þeirra í íslenskum krónum. Við teljum ríka ástæðu til að fá dómsniðurstöðu um réttarstöðu þeirra sem tóku þessi lán, þar sem verður látið reyna á lögmæti gengistryggingarinnar. Verði kröfur okkar teknar til greina, verður hin ólögmæta verðtrygging sem grundvallast á gengisviðmiði felld niður. - Eiga lántakendur skaðabótakröfu til skuldajafnaðar gegn „gömlu bönkunum“ vegna grímulausra árása þeirra, æðstu stjórnenda og stærstu eigenda á íslensku krónuna og hagkerfið í heild?
- Eru forsendur lánasamninga brostnar vegna óeðlilegra afskipta þeirra af gengi krónunnar (sem aftur hefur leitt til u.þ.b. 20% verðbólgu)? Hafa ber í huga að í engum greiðsluáætlunum sem lántakendum voru kynntar var reiknað með slíkri verðbólgu, enda liggur fyrir að verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands var 2,5% með vikmörkum að 4% og kjarasamningar í landinu voru í uppnámi færi verðbólga yfir þau mörk. Þannig liggur fyrir að forsendur lántakenda og annarra aðila í samfélaginu gerðu ráð fyrir allt öðrum forsendum en nú liggja fyrir.
- Kemur til greina að beita 36. gr. samningalaga nr. 7/1936 við þær aðstæður sem uppi eru? Efnislega segir þar að heimilt sé að víkja samningi til hliðar í heild eða að hluta ef það yrði talið ósanngjarnt að bera hann fyrir sig vegna a) atvika sem til staðar voru við samningsgerðina eða b) atvika sem síðar komu til. Í þessu sambandi er einkum horft til þeirra breytinga sem hlutust af hruni gjaldmiðilsins sem aftur leiddi til gríðarlegrar hækkunar á verðtryggingunni. E.t.v. kæmi því til greina að víkja þeim hlutum lánasamninganna til hliðar á grundvelli þessa ákvæðis.
- Geta stjórnvöld sem eigandi hinna nýju ríkisbanka, krafið lántakendur gömlu bankanna um 100% efndir lánasamninga í ljósi atriða 1-3 hér að framan, þegar einnig er haft í huga að eignir gömlu bankanna eru fluttar yfir í hina nýju ríkisbanka með verulegum afföllum (50-90%), þ.e. á 10-50% af uppreiknuðum höfuðstól? Í þessu sambandi hlýtur einnig að koma til skoðunar að stjórnvöld léku stóran þátt í því hve illa fór, einkum með lélegu eftirliti með bönkunum og einnig liggur nú fyrir að stjórnvöld stungu alvarlegum upplýsingum um stöðu bankakerfisins undir stól í febrúar/mars 2008 og tóku jafnframt ákvörðun um að fullyrða, bæði hérlendis og erlendis að hér væri allt í stakasta lagi allt fram í lok september 2008.
Fyrirkomulag málshöfðana verður með þeim hætti að málum þeirra sem vilja taka þátt, verður skipt upp í flokka og eitt mál verður valið úr hverjum flokki fyrir sig og rekið sem prófmál um þau álitaefni sem þar eiga við. Þannig verður tryggt að efnisleg úrlausn dómstóla fáist, þannig að öllum gagnist. Þetta er í raun eina fyrirkomulagið til að koma málum fyrir dómstóla, enda eru engin heildstæð ákvæði í íslenskri löggjöf sem mæla fyrir um heimildir til hópmálssóknar, eins og t.d. á hinum Norðurlöndunum.
Allir sem vilja taka þátt, fá viðtal og ráðgjöf lögmanna þar sem farið er yfir lánasamninga og önnur gögn. Þá munum við einnig annast bréfasendingar á þá lánveitendur sem viðkomandi vill senda fyrirvara til og koma lagalegum sjónarmiðum sínum á framfæri við. Með því verður tryggt að formlegum fyrirvörum verði komið á framfæri við alla lánveitendur, þannig að önnur samskipti skuldara við þá muni síður leiða til þess að þeir glati rétti vegna annarra samninga og ráðstafana sem kann að verða gripið til á meðan á málssókninni stendur.
Kostnaður: Einstaklingar sem vilja taka þátt í þessu verkefni greiða kr. 48.000 auk kr. 11.760 í virðisaukaskatt eða samtals kr. 59.760,-. Fjárhæðin greiðist inn á reikning Lögmanna Laugardal ehf., reikningsnúmer 0701-05-301331, kennitala: 610709-0600 og staðfesting sendist á netfangið hopmalsokn@llaw.is. Í kjölfar staðfestingar munum við hafa samband og bóka viðtalstíma.
Hugmyndin með þessu fyrirkomulagi er að allir leggi af mörkum mjög hóflega fjárhæð og virkja þannig samtakamátt fjöldans til að hrinda órétti, öllum til hagsbóta.
Um kostnað fyrir þátttöku lögaðila þarf að semja í hverju tilviki, með hliðsjón af umfangi hvers verkefnis fyrir sig.